Utrecht serveert de landbouwtransitie uit op een broodje: alles komt van lokale boeren

Brie uit Montfoort, een broodje uit Bunnik en walnoten en chutney uit Wijk bij Duurstede. Met wat stukjes appel en salade ligt daar het Broodje Utrecht. Een product van lokale boeren dat sinds maart wordt verkocht in de bedrijfskantines van NS en de Jaarbeurs.

"Dit hier is eigenlijk de landbouwtransitie op een broodje", zegt Gerard Teuling, terwijl hij wijst naar de twee broodjes op de plank naast hem. De sectormanager agrifood van MVO Nederland zit op een picknickbankje in de tuin van boerderij Bloemenweidemelk in Montfoort. Hij vertelt over het zogenoemde Broodje Utrecht: "Het bestaat uit ingrediënten van boeren uit de regio Utrecht die allemaal met de natuur mee willen werken en op een andere manier willen boeren."

Boer en fysiotherapeut

Ramona Schalkwijk (43) is eigenaar van de boerderij en zorgt voor de brie op het broodje. "Op mijn twaalfde had ik al wel bedacht dat ik het bedrijf over wilde nemen, maar mijn vader wist al lang dat het zeker niet makkelijk is in de landbouw. Uiteindelijk heb ik mij laten opleiden tot fysiotherapeut en dat doe ik er nog steeds bij." Doordat ze daar veel mensen zag met gezondheidsproblemen wilde ze kijken wat ze kan doen aan preventie. "Uiteindelijk komt dat neer op een gezonde leefstijl en goede voeding, toevallig kan een boer daaraan bijdragen", vertelt Schalkwijk.

Mede daarom is Schalkwijk acht jaar geleden begonnen met de transitie van de boerderij van haar ouders. Er lagen net plannen om te gaan intensiveren: van tweehonderd naar vierhonderd koeien. "Ik wilde juist kijken hoe we de natuur zo veel mogelijk kunnen respecteren met een goede vruchtbare grond, waar wel veel en goed geproduceerd kan worden", zegt Schalkwijk. Door die ideeën en manier van werken kwamen Schalkwijk en Teuling met elkaar in contact.

Transitie van de boer

"De intensivering van de landbouw heeft tot allerlei crises geleid, denk aan stikstof, watervervuiling en biodiversiteitsverlies", vertelt Teuling. "Er zijn veel mensen zoals Ramona die hun nek uitsteken door die transitie naar natuurlijke landbouw te willen maken." Volgens Teuling komen nu veel boeren in de spagaat terecht. "Ze willen veranderen, maar ze moeten wel mensen vinden om hun product aan te verkopen."

De boerderij is veranderd van melkveebedrijf naar een regeneratieve boerderij. In de stal is plek voor tweehonderd koeien, maar er lopen er momenteel maar 125. Naast de stal is een ruimte waar in oranje letters Oogst op de deur staat. Een lokale, onbeheerde boerenwinkel waar mensen aan de hand van een app naar binnen kunnen en met dezelfde app digitaal kunnen afrekenen. De weilanden rond het erf zijn omringd met bomen waar de koeien van kunnen eten. Tussen het gras staan overal klavertjes, paardenbloemen en diverse kruiden.

Broodje dat verbindt

Broodje Utrecht is een voorbeeld dat rolde uit het initiatief 'Natuurlijk eten en Drinken' van MVO Nederland. De organisatie verbindt de boeren die willen verduurzamen met organisaties met gelijke idealen. De provincie Utrecht heeft als doel om in 2030 10 procent van de consumptie regionaal te produceren. Daarom ondertekende afgelopen maart de provincie samen met zeventien organisaties het convenant 'Lokale en duurzame voedselketens'.

Onder andere WNF, NS en de Jaarbeurs tekenden het verdrag. "Naast de boeren zien we in de markt net zo goed pioniers. De broodjes liggen in de bedrijfskantines van de NS en op evenementen van de Jaarbeurs", vertelt Teuling. Door zich op de bedrijven te richten in plaats van op de consument, is er meer zekerheid voor een grotere afzet. "Vorige week hoorden we toevallig dat inmiddels het elfduizendste broodje verkocht is."

"Voor boeren die willen veranderen is een grote afzetmarkt echt essentieel", zegt Schalkwijk. "Levensmiddelen maken is een spannende tak van sport. Het is super risicovol als je niet weet wie het wil hebben." Schalkwijk ziet het succes van het broodje al terug in haar cijfers. "Ik wil uiteindelijk dat ongeveer 50 procent van onze melk tegen de juiste prijs wordt afgezet. In anderhalf jaar tijd zijn we van nul naar 15 tot 20 procent gegaan."

Stamppotje Utrecht

Eric van Veluwen, chef-kok en directeur van cultuur- en congrescentrum Antropia, pakt een broodje van de plank. Deze is belegd met brie, salade, appel, chutney en walnoten voor de bite, vertelt de bedenker van het recept. "Verder moet het broodje makkelijk te maken zijn voor de cateraars, kwalitatief goed zijn en qua smaak en prijs kunnen concurreren met al het andere in een kantine", zegt Van Veluwen.

"We zijn absoluut bezig voor de lange termijn", vertelt Schalkwijk. "Onze tanker vaart langzaam een natuurlijke richting in." Door het succes van Broodje Utrecht zijn er ook al gesprekken in andere grote steden in Nederland. Het initiatief blijft om boeren aan bedrijven te verbinden, maar de vorm staat niet vast. Van Veluwen: "Het broodje is een metafoor. Ik kan me voorstellen dat je in de winter ook een stamppotje of een soepje Utrecht maakt."

Dit artikel is op 21 juni 2024 gepubliceerd in Trouw.

Misschien vind je dit ook interessant

Hoe Dag voor DoenDenkers een Zero Waste Event werd

11 juli 2024

700 bezoekers. Nul procent restafval. Dag voor DoenDenkers 2024 was officieel een Zero Waste Event. Hoe? Dat lees je hier.

Lees meer

Oplossing landbouwcrisis in schappen van online supermarkt Crisp

5 juli 2024

Dit is het eerste concrete, commerciële resultaat van Boeren Natuurlijk.

Lees meer

MVO Nederland introduceert NEx-check: test hoe duurzaam je bedrijf is

19 juni 2024

Bedrijven doen deze laagdrempelige online test om erachter te komen hoe duurzaam hun bedrijf is.

Lees meer
Bekijk alle Nieuws & Opinie-artikelen

Doe mee met MVO Nederland

Een belangrijke stap in het toekomstbestendig maken van jouw bedrijf is je aansluiten bij MVO Nederland. Ben je werkzaam bij mkb of grootbedrijf ? En wil je samen met andere bedrijven werken aan de nieuwe economie? Word dan partner.